Project: Erasmiaanse Namen 1.0

Zolang je iemands naam noemt, wordt hij niet vergeten.

In samenwerking met het Rotterdamse Erasmiaans Gymnasium maakte Stichting Sanderling in 2020 een herdenkingsfilm om de oorlogsslachtoffers van de school te herdenken.

Meer dan honderd Erasmianen hebben de oorlog niet overleefd. Zij worden nog steeds elk jaar op school herdacht. Tijdens een bijeenkomst op of rond 4 mei worden hun namen voorgelezen door leerlingen van de school. Alle leerlingen en docenten zijn bij deze dodenherdenking aanwezig.

In verband met het coronavirus kon de gebruikelijke Erasmiaanse dodenherdenking in 2020 niet doorgaan. Op initiatief van Stichting Sanderling werden de Erasmiaanse oorlogsslachtoffers dit jaar herdacht met een herdenkingsfilm (bekijk de film).

 

Herdenkingsfilm

 

In de herdenkingsfilm zijn de handgeschreven namen te zien van 115 Erasmiaanse oorlogsslachtoffers (lees onderaan deze pagina meer over deze Erasmiaanse Namen). Elke naam wordt voorgelezen door een leerling van de school. De namen worden getoond tegen een achtergrond van bewegende zwartwit-beelden van het lege gebouw. De beelden van de lege gangen en het lege trappenhuis zijn symbolisch: de omgekomen oud-leerlingen zaten op dezelfde school als de huidige leerlingen, liepen door dezelfde gangen, beklommen dezelfde trappen. Niets brengt de geschiedenis zo dichtbij als de eigen school.

De 115 namen zijn opgeschreven door kunstenaar Bart Domburg. Domburg schreef eerder de namen op van alle 102.000 omgekomen Nederlandse Joden, Sinti en Roma. Dit indrukwekkende werk, getiteld De Namen, kwam eerst te hangen in Westerbork en ging daarna op tournee. We zijn vereerd dat Bart ook aan dit herdenkingsproject meewerkt.

De herdenkingsfilm is gemaakt door filmmaker Juriën Cornelissen van Convoi Films. Juriën studeerde in 2017 af aan het AKV|St Joost te Breda, richting Film. In zijn video’s weet hij goed de balans te houden tussen stemmig en strak. Zijn kunstzinnige achtergrond en gevoel voor beweging zijn goed terug te zien in Erasmiaanse Namen. De beelden worden begeleid door muziek, speciaal voor dit filmpje gecomponeerd door Charley van Veldhoven.

De leerlingen van het Erasmiaans Gymnasium zagen de herdenkingsfilm op 14 mei, de dag van het Duitse bombardement van Rotterdam in 1940.

Het filmpje werd mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van 89 oud-leerlingen en oud-docenten van het Erasmiaans. Dank jullie wel! Daarnaast ontving Stichting Sanderling een bijdrage van het Erasmiaans Gymnasium, van de IMDESTO Foundation en van Semper Floreat, de oud-leerlingenvereniging van het Erasmiaans.

 

Wie zijn de omgekomen Erasmianen? 

 

“Herman Geleerd – Bob de Glopper – Gaab de Groot – Lientje de Haas –”

Zomaar vier namen van de lijst met Erasmiaanse oorlogsslachtoffers. Op de lijst staan op dit moment 115 namen van leerlingen en oud-leerlingen die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgebracht of omgekomen. Onder hen zijn veel Joodse Erasmianen, maar ook gefusilleerde verzetsstrijders, krijgsgevangenen, Engelandvaarders en burgers die omkwamen in Japanse interneringskampen.

Deze mensen liepen door dezelfde gangen als de huidige leerlingen – of door de gangen van het vorige schoolgebouw, aan de Coolsingel. Ze schreven in dezelfde schoolkrant, Tolle, Lege! Ze zwoegden op Latijn en wiskunde. Sommige slachtoffers kwamen uit gegoede families. Anderen kwamen uit families die een stuk minder welgesteld waren. Sommigen deden eindexamen op de school, anderen haakten voortijdig af, door een verhuizing of anderszins. Allen waren Erasmiaan.

Het oudste Erasmiaanse oorlogsslachtoffer dat tot nu toe is gevonden, is 78 jaar geworden. Zijn naam was Isidor van Raalte. Hij zat op het Erasmiaans Gymnasium van 1879 tot 1881. Hij stierf in Westerbork.
Het jongste Erasmiaanse oorlogsslachtoffer was veertien jaar. Zijn naam was Theo Neuberger. Hij kwam op het Erasmiaans in 1940. Na de zomervakantie van 1941 moest hij, net als de andere Joodse leerlingen, van school af, op last van de bezetter. Hij werd vermoord in Auschwitz.

De huidige generatie leerlingen weet weinig van de Erasmiaanse oorlogsslachtoffers. Alleen hun namen komen eens per jaar voorbij. Als je dan weet dat Bob de Glopper omkwam bij het geallieerde bombardement op Tussendijken, dat hij op het moment van zijn dood piano speelde, en dat alleen de bladmuziek later in het puin is teruggevonden (Bach), dan komt de geschiedenis dichterbij.

En als je weet dat oud-leerling Lientje de Haas in december 1942 trouwde met oud-leerling Egon Stein, geliefd docent klassieke talen; dat zij in januari 1943 beviel van hun dochter, en dat zij in juni 1943 samen met haar vijf maanden oude dochtertje Lea werd vermoord in Sobibor, dan dringt de verschrikking van de Tweede Wereldoorlog ten volle tot je door.

 

 

Begin van groter project

 

Het herdenkingsfilmpje Erasmiaanse Namen is het begin van een groter project. Dit bestaat uit historisch onderzoek, een educatief project en een tentoonstelling. Hieronder een korte toelichting.

Historisch onderzoek

De school weet van 115 Erasmianen dat zij tijdens de oorlog zijn omgebracht of omgekomen. Van veel leerlingen die vóór 1934 op school zaten, is echter nog steeds niet uitgezocht of zij de oorlog overleefden. Ter gelegenheid van 75 jaar herdenking (in 2021) worden de namen van alle leerlingen die vóór 1934 op school zaten, vergeleken met de namen van het Nederlandse slachtofferregister.

Educatief project

Op initiatief van Stichting Sanderling ontwikkelt het Erasmiaans Gymnasium een meerjarig educatief project waarbij leerlingen zelf historisch onderzoek doen naar de Erasmiaanse oorlogsslachtoffers. Op welke adressen woonden zij? Hoe zag hun leven eruit? Wat is hen overkomen? Wat is de historische achtergrond? Zijn er foto’s overgeleverd? Wie wáren Herman Geleerd, Bob de Glopper, Gaab de Groot, Lientje de Haas en al die anderen? Voor elk oorlogsslachtoffer maken de leerlingen een korte biografie die samen met eventueel gevonden visueel materiaal (foto’s, krantenknipsels) op school worden geëxposeerd. Deelname aan het onderzoeksproject is facultatief.

Tentoonstelling

In mei 2021 vindt op school een tentoonstelling plaats rondom de Erasmiaanse oorlogsslachtoffers. Kunstenaar Bart Domburg zal de namen van alle Erasmiaanse oorlogsslachtoffers opschrijven op grote vellen papier, zoals hij al eerder deed voor Herinneringscentrum Westerbork. De namen zullen rondom de Dodenherdenking van 4 mei 2021 op school worden tentoongesteld. Zo zullen de leerlingen van de school de namen niet alleen horen, maar ook zien. De tentoonstelling wordt uitgebreid met de verhalen, foto’s en documenten die de leerling-onderzoekers zelf hebben gevonden. Met deze expositie nodigt de school de huidige generatie leerlingen uit om zowel letterlijk als figuurlijk wat langer stil te staan bij de personen die schuilgaan achter de namen.

Samen zorgen het historisch onderzoek, de tentoonstelling en het educatieve project ervoor dat het Erasmiaans Gymnasium zijn oorlogsslachtoffers kan blijven herdenken, ook nu er steeds minder ooggetuigen in leven zijn.

 

Missie Stichting Sanderling

 

Met dit project legt Stichting Sanderling vast wat niet vergeten mag worden. De stichting helpt om authentieke verhalen, herinneringen en ervaringen van en over gewone mensen vast te leggen en beschikbaar te maken. Ook wil de stichting mensen verbinden. Bij dit project verbindt de stichting leerlingen van nu met leerlingen van toen. Daarnaast nodigt het project de leerlingen uit tot participatie, ook een speerpunt van de stichting. Erasmiaanse Namen sluit dus goed aan bij de missie van Stichting Sanderling.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *